Mẹ giữ một cuốn sổ tay. Con trai đứng tên đăng ký và lo bán hàng. Em dâu thỉnh thoảng nhập liệu khi rảnh. Hỏi tháng trước doanh thu bao nhiêu, ba người đưa ra ba con số. Đây là tình trạng bình thường của rất nhiều hộ kinh doanh gia đình, và từ 2026 nó có hệ quả cụ thể về tiền.
Tóm tắt nhanh
Từ 01/01/2026, hộ kinh doanh không còn nộp thuế khoán. Khoản 6 Điều 10 Nghị quyết 198/2025/QH15 quy định rõ: “Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh không áp dụng phương pháp khoán thuế từ ngày 01 tháng 01 năm 2026.” Hộ tự khai, tự nộp, và sổ sách trở thành căn cứ xác định số thuế thay cho mức khoán do cơ quan thuế ấn định. Bài này đưa một bảng tự kiểm 12 câu hỏi để bạn biết hộ mình đang ở đâu, và ba đường ra theo thứ tự ưu tiên.
Điều gì đã đổi từ 01/01/2026
Trước đây, mức khoán do cơ quan thuế ấn định theo kỳ. Sổ sách của hộ không ảnh hưởng số thuế, nên không ai trong nhà cần nắm rõ nó. Từ 2026, quan hệ đó đảo chiều: hộ tự xác định số thuế phải nộp trên cơ sở doanh thu, và số liệu đó lấy từ sổ của chính hộ.
Thêm một thay đổi nữa ở phần thu nhập cá nhân. Điều 7 khoản 2 Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 đặt phương pháp mặc định là tính trên thu nhập, tức doanh thu trừ chi phí liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh trong kỳ. Chi phí không được ghi chép và không có chứng từ thì không tồn tại trên tờ khai.
|
01/01/2026
mốc bỏ phương pháp khoán theo Nghị quyết 198/2025/QH15
|
01 tỷ
doanh thu năm từ mức này trở xuống không phải nộp thuế TNCN
|
Không ai trong nhà biết sổ sách đang ở tình trạng nào không phải là lỗi của ai cả. Đó là hệ quả của một cơ chế cũ, nơi sổ sách không có vai trò gì trong việc tính thuế. Cơ chế đó đã hết.
Mười hai câu hỏi tự kiểm
Ngồi với người đang giữ sổ và trả lời lần lượt. Câu nào phải mở file lên tra hơn năm phút thì tính là chưa trả lời được. Bảng chia theo bốn nhóm, tương ứng bốn chỗ hay hở nhất.
| NHÓM | CÂU HỎI | NẾU KHÔNG TRẢ LỜI ĐƯỢC NGHĨA LÀ |
|---|---|---|
| Doanh thu | 1. Doanh thu tháng gần nhất là bao nhiêu, theo sổ chứ không theo trí nhớ? | Chưa có sổ chi tiết doanh thu S1-HKD, hoặc có mà không ghi kịp |
| 2. Doanh thu lũy kế từ đầu năm đến hôm nay là bao nhiêu? | Không biết hộ đang ở bậc thuế nào, và có vượt ngưỡng hóa đơn máy tính tiền chưa | |
| 3. Số trên sổ có khớp với dữ liệu hóa đơn điện tử đã phát hành không? | Chênh lệch đang tích lại và sẽ lộ khi cơ quan thuế đối chiếu | |
| Chi phí | 4. Chi phí năm nay khoảng bao nhiêu, và bao nhiêu phần trong đó có chứng từ? | Chưa có sổ chi phí S3-HKD — từ 2026 đây là sổ quyết định số thuế |
| 5. Khoản chi nào từ 05 triệu đồng trở lên đang trả bằng tiền mặt? | Những khoản đó không được trừ khi tính thu nhập | |
| 6. Hàng mua của người dân, không hóa đơn, đang ghi nhận bằng giấy gì? | Thiếu bảng kê thu mua theo Nghị định 320/2025/NĐ-CP |
Câu 7 đến 12: nghĩa vụ thuế, người và hồ sơ
| NHÓM | CÂU HỎI | NẾU KHÔNG TRẢ LỜI ĐƯỢC NGHĨA LÀ |
|---|---|---|
| Nghĩa vụ thuế | 7. Kỳ khai thuế gần nhất đã nộp chưa, số bao nhiêu? | Chưa có sổ theo dõi nghĩa vụ thuế S4-HKD |
| 8. Hộ đang khai theo tháng hay theo quý? | Rủi ro nộp chậm hồ sơ khai thuế | |
| 9. Hộ đã chọn phương pháp tính thuế TNCN nào cho kỳ 2026? | Có thể đang nộp nhiều hơn mức cần thiết | |
| Người và hồ sơ | 10. Ai là người chịu trách nhiệm ghi sổ, và người đó có biết mình đang chịu trách nhiệm không? | Việc ghi sổ đang rơi vào khoảng trống giữa các thành viên |
| 11. Sổ và chứng từ ba năm gần nhất đang nằm ở đâu? | Rủi ro không đáp ứng thời hạn lưu trữ tại Điều 41 Luật Kế toán | |
| 12. Nếu người đang giữ sổ nghỉ một tháng, ai tiếp tục được? | Toàn bộ sổ sách phụ thuộc một người, không có bản bàn giao |
Cách đọc kết quả
| 0 – 3 câu không trả lời được. Sổ sách đang chạy. Việc cần làm là bịt đúng những chỗ hở đó, không cần làm lại từ đầu. | |
| 4 – 7 câu. Có sổ nhưng không đủ để làm căn cứ tính thuế. Nên rà soát và dựng lại phần thiếu trước kỳ khai tiếp theo. | |
| 8 câu trở lên. Hộ đang vận hành bằng trí nhớ. Đây là lúc dựng bộ sổ từ chứng từ còn giữ được, càng sớm càng dựng lại được nhiều. |
Vì sao “không ai biết” lại tốn tiền
Không phải vì mức phạt. Ba khoản tiền dưới đây mất đi âm thầm, không có thông báo nào, và thường lớn hơn tiền phạt.
| 1 | Chọn sai phương pháp tính thuế. Hộ có doanh thu trên 01 tỷ đến 3 tỷ đồng được chọn giữa tính theo thu nhập và tính theo tỷ lệ trên phần doanh thu vượt 01 tỷ, theo Điều 7 khoản 2 và khoản 3 Luật 109/2025/QH15 và Nghị định 141/2026/NĐ-CP. Không có số liệu chi phí thì không so sánh được hai phương án, và hộ chọn theo cảm tính. |
| 2 | Chi phí có thật nhưng không được trừ. Khoản chi trả tiền mặt từ 05 triệu đồng trở lên không được trừ, theo Điều 9 khoản 1 Nghị định 320/2025/NĐ-CP. Hàng mua của người dân không lập bảng kê cũng vậy. |
| 3 | Chênh lệch tích lại nhiều kỳ. Dữ liệu hóa đơn điện tử về cơ quan thuế theo thời gian thực. Hộ không đối chiếu định kỳ thì phát hiện chênh lệch ở kỳ thanh tra, khi đã cộng dồn nhiều năm. |
Khoản 3 Điều 9 Nghị định 41/2018/NĐ-CP đặt khung 5.000.000 – 10.000.000 đồng cho hành vi không mở sổ kế toán vào đầu kỳ kế toán năm, và khoản 2 Điều 2 của Nghị định quy định hộ kinh doanh bị xử phạt như cá nhân. Đây là con số cụ thể, không phải “tiền tỷ”. Phần tốn kém thật nằm ở ba khoản phía trên.
Ba đường ra, theo thứ tự
Không cần làm cả ba cùng lúc. Thứ tự dưới đây xếp theo mức công sức bỏ ra so với phần lấy lại được.
Một
Chốt người và chốt sổ, trong một buổi
Ghi ra giấy ba việc: ai ghi sổ, ghi vào đâu, ghi theo nhịp nào. Mở đủ ba sổ S1-HKD, S3-HKD, S4-HKD theo Điều 5 Thông tư 88/2021/TT-BTC cho kỳ kế toán năm đang chạy. Việc này không cần chuyên môn kế toán, chỉ cần một quyết định trong nhà.
Hai
Dựng lại phần đã qua, từ chứng từ còn giữ được
Dữ liệu hóa đơn điện tử đã phát hành dựng lại được doanh thu. Sao kê ngân hàng và phiếu chi dựng lại được phần lớn chi phí. Phần không dựng được thì ghi nhận là không dựng được, đừng điền số ước lượng — số ước lượng là thứ khó giải thích nhất khi đối chiếu.
Ba
Chọn phương pháp tính thuế bằng số thật
Khi đã có doanh thu và chi phí của mười hai tháng gần nhất, tính thử cả hai cách rồi mới chốt phương pháp cho kỳ tính thuế 2026. Chênh lệch giữa hai cách với một hộ doanh thu vài tỷ đồng thường tính bằng chục triệu đồng. Kỳ 2026 và 2027, số thuế TNCN phải nộp còn được giảm 30% với hộ có doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng, theo Nghị quyết 43/2026/QH16; chọn tính theo thu nhập thì phải giữ ổn định 02 năm liên tục, theo điểm d khoản 5 Điều 4 Nghị định 68/2026/NĐ-CP.
Câu hỏi thường gặp
Hộ đang nộp khoán, chưa nhận thông báo gì, có phải làm gì không?
Có. Khoản 6 Điều 10 Nghị quyết 198/2025/QH15 bỏ phương pháp khoán từ 01/01/2026 cho mọi hộ, không chờ thông báo riêng. Việc đầu tiên là mở sổ cho kỳ kế toán năm đang chạy theo Thông tư 88/2021/TT-BTC.
Sổ tay viết tay của mẹ có dùng được không?
Dùng được làm nguồn dữ liệu để dựng lại, nhưng chưa phải sổ kế toán. Sổ kế toán phải theo mẫu và nội dung tại Điều 5 Thông tư 88/2021/TT-BTC, và phải có chứng từ chứng minh số liệu ghi sổ.
Nhà không ai biết kế toán thì ai ghi sổ được?
Điều 3 Thông tư 88/2021/TT-BTC cho phép người đại diện hộ kinh doanh bố trí người thân hoặc người lao động của hộ làm kế toán. Không bắt buộc phải là kế toán viên có chứng chỉ hành nghề.
Dựng lại sổ của các năm trước có bị coi là khai bổ sung không?
Dựng lại sổ và khai bổ sung là hai việc khác nhau. Dựng sổ là hoàn thiện hồ sơ kế toán. Nếu quá trình dựng sổ phát hiện số đã khai sai thì mới đặt vấn đề khai bổ sung, và khi đó nên làm cùng người có chuyên môn.
Hộ doanh thu từ 01 tỷ đồng trở xuống một năm có cần quan tâm không?
Ngưỡng 01 tỷ đồng (khoản 1 Điều 7 Luật 109/2025/QH15, sửa bởi Luật 09/2026/QH16; mức cụ thể tại Nghị định 141/2026/NĐ-CP) miễn thuế thu nhập cá nhân, không miễn nghĩa vụ kế toán. Và bạn chỉ chứng minh được mình dưới ngưỡng bằng sổ doanh thu.
Mất hết chứng từ cũ rồi thì sao?
Kiểm kê phần còn lại, lập biên bản xác định thiệt hại, và phục hồi trong phạm vi có thể — dữ liệu hóa đơn điện tử, sao kê ngân hàng và hợp đồng thường phục hồi được phần lớn doanh thu. Ghi rõ phần không phục hồi được thay vì bỏ trống.
Bước tiếp theo
Một buổi rà soát để trả lời đúng mười hai câu hỏi ở trên bằng số liệu thật của hộ, và xác định phần nào dựng lại được từ chứng từ còn giữ.
Tác giả & kiểm duyệt chuyên môn
Chuyên gia kế toán LEO — kế toán viên hành nghề của Công ty TNHH Kế toán LEO. Tối thiểu 10 năm kinh nghiệm sổ sách và quyết toán thuế. Phục vụ doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh.
Nội dung được kiểm duyệt chuyên môn bởi bộ phận nghiệp vụ Kế toán LEO ngày 22/09/2026. Cập nhật ngày 24/09/2026 theo Luật 09/2026/QH16 và Nghị định 141/2026/NĐ-CP.
Ngày đăng: 22/09/2026 · Ngày cập nhật: 24/09/2026. Chu kỳ rà soát: tối thiểu 1 lần/năm và ngay khi có văn bản mới.
Nguồn tham khảo & căn cứ pháp lý
Nghị quyết 198/2025/QH15 về cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân (Điều 10 khoản 6). Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 (Điều 13). Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 (Điều 7). Luật số 09/2026/QH16 (Điều 1).
Nghị định 68/2026/NĐ-CP về chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh (Điều 4). Nghị định 141/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 68/2026/NĐ-CP. Nghị quyết 43/2026/QH16 (Điều 1 khoản 1). Thông tư 88/2021/TT-BTC (Điều 3, Điều 5). Luật Kế toán số 88/2015/QH13 (Điều 41). Nghị định 320/2025/NĐ-CP (Điều 9 khoản 1). Nghị định 41/2018/NĐ-CP (Điều 2 khoản 2, Điều 9 khoản 3). Quyết định 3389/QĐ-BTC ngày 06/10/2025 phê duyệt Đề án chuyển đổi mô hình và phương pháp quản lý thuế đối với hộ kinh doanh khi xóa bỏ thuế khoán. Văn bản tra tại thuvienphapluat.vn và vanban.chinhphu.vn.
Nội dung trên mang tính tham khảo. Không thay thế tư vấn chuyên môn cho từng trường hợp cụ thể. Trước khi áp dụng, bạn nên đối chiếu văn bản gốc còn hiệu lực. Đồng thời trao đổi với cơ quan thuế quản lý trực tiếp.